Zoek

Bystander blijkt wel degelijk in actie te komen bij ruzie op straat

Bij hoogoplopende ruzies en vechtpartijtjes op straat schieten voorbijgangers bijna altijd te hulp om de boel te sussen, blijkt uit onderzoek van het NSCR. Samen met collega’s uit Denemarken en Engeland bestudeerde Marie Rosenkrantz Lindegaard met beveiligingscamera’s opgenomen conflicten op straat in Amsterdam, Kaapstad en het Britse Lancaster.

Al vijftig jaar veronderstellen psychologen dat er zoiets is als het bystander effect: bij noodsituaties kijkt de massa toe zonder iets te doen. Hoe meer omstanders, des te anoniemer we ons voelen en des te kleiner de kans dat er iemand ingrijpt. ‘Maar dat is helemaal niet wat wij zien’, zegt cultureel antropoloog Marie Rosenkrantz Lindegaard, die een groot internationaal onderzoek leidde naar het onderwerp. ‘Integendeel, we zien voortdurend voorbijgangers in actie komen en ingrijpen. Een behoorlijk radicale ontdekking en volledig anders dan de theorie voorspelt.’

Hoe meer voorbijgangers, des te groter de kans op ingrijpen

Lindegaard en haar team bestudeerden in totaal 219 met veiligheidscamera’s gefilmde opstootjes. Haast in alle gevallen kwamen voorbijgangers tussenbeide om de boel te kalmeren. Ze trokken vechtersbazen uit elkaar, gingen tussen ruziezoekers in staan of probeerden de onruststokers te laten doorlopen. En hoe meer voorbijgangers, des te groter de kans op ingrijpen – juist bij grote menigtes is er altijd wel iemand die ingrijpt. Alleen bij ruzies tussen stelletjes en een enkel geval waarbij een dief in elkaar werd geslagen grepen omstanders laat of niet in. ‘Kennelijk ervaart men dat als een onderonsje waar men niet tussen hoeft te komen’, zegt Lindegaard. Ook bij opstootjes tussen vrouwen komt de menigte later in actie. ‘Misschien zien we die als minder gevaarlijk.’ De uitkomsten van het onderzoek hebben zeker gevolgen voor de praktijk: ‘Als het perspectief verschuift van de afwezigheid van hulp naar de bijna alomtegenwoordigheid ervan, kunnen we de vraag ‘waarom helpt er niemand?’ achter ons laten en een nieuwe onderzoeksvraag stellen: ‘wat maakt een interventie succesvol?’’

Studie lijkt erop te wijzen dat ingrijpen bij straatruzie een universeel verschijnsel is

Deze studie is de eerste grootschalige test van het bystander effect in het echte leven. Tot dusver onderzocht men dit effect vooral in het lab, door proefpersonen te vragen hoe ze in een bepaalde situatie zouden reageren. Ook bijzonder is dat de waarnemingen uit drie verschillende landen komen, waaronder het gewelddadige Zuid-Afrika waar ingrijpen in een straatruzie niet zonder gevaar is. ‘Dat lijkt erop te wijzen dat dit een universeel verschijnsel is’, zegt Lindegaard. ‘Ik zou het niet meteen altruïsme noemen, maar blijkbaar zijn we bereid risico te nemen om de morele orde te bewaren.’ Toch trekt de vredestichtende mens wel ergens de grens, blijkt uit vervolgonderzoek waaraan Lindegaard werkt: bij gewapende overvallen komen omstanders minder vaak tussenbeide.

Publicatiegegevens en verder lezen

Philpot, R., Liebst, L.S., Levine, M., Bernasco, W., & Lindegaard, M.R. (2019). Would I be Helped? Cross-National CCTV Footage Shows That Intervention Is the Norm in Public Conflicts. PsyArXiv.
dr. Marie Lindegaard

Over dr. Marie Lindegaard


Marie Rosenkrantz Lindegaard voltooide haar Master in antropologie aan de Universiteit van Kopenhagen in 2004. Haar scriptie was gebaseerd op etnografisch onderzoek onder jongeren in Kaapstad. De hoofdvraag was hoe jongeren hun veiligheid weten te waarborgen in een dagelijks leven dat gekenmerkt wordt door voortdurende geweldsdreiging. In 2009 promoveerde Marie aan de Universiteit van Amsterdam. Haar proefschrift richtte zich op de vraag waar en wanneer jongens in Kaapstad geweld gebruiken, en wat zij doen om dat juist te vermijden.

Marie werkt op het NSCR aan een project dat zich richt op interviews met overvallers uit Nederland. De nadruk ligt hierbij op het verklaren van waarom (geplande) overvallen soms gepleegd en soms niet gepleegd worden, en waarom sommige overvallen met meer geweld gepaard gaan dan andere. Onderzoeksinteresses van Marie zijn de situationele aspecten van de criminaliteit, het vermijden van misdaad, geweld, overvallen, daders, jeugd, agency, mannelijkheid, straatcultuur, sociale en ruimtelijke mobiliteit, kwalitatief onderzoek, etnografie van gevangenissen, Zuid-Afrika.

Marie maakt deel uit van het cluster Criminal Events.

Bekijk de website van de Video violence group.

Link naar persoonlijke website.

Bekijk alle berichten

Show all

2017

Antokolskaia, M V; Coenraad, L M; der, Lans Marit Tomassen-van; van den Berg, C J W; Kaljee, J; Roorda, H N; Bijleveld, C C J H; Finkenauer, C; de Groot, G; Dirkse, M; Schellevis, T; Sijtesema, M C

Evaluatie pilot preventie vechtscheidingen en pilot regierechter echtscheidingen Technical Report

Raad voor de Rechtspraak 2017.

Links | BibTeX




NSCR