Zoek

Je kunt niet zien of een verdachte liegt of niet

Veel mensen denken dat ze kunnen zien of iemand liegt. Dat geldt voor professionals en voor leken. Zelfs de politie denkt soms te kunnen zien of een verdachte liegt tijdens het verhoor. Maar uit onderzoek van het NSCR blijkt dat mensen op de verkeerde dingen letten en dat non-verbaal gedrag heel verschillend wordt geïnterpreteerd. Verreweg de meeste non-verbale gedragingen duiden niet op liegen.

De politie wil tijdens een verhoor graag weten of een verdachte liegt en daarom letten ze goed op het gedrag van een verdachte. Bij stotteren, wegkijken en friemelen denken mensen vaak dat iemand liegt. Maar, dit verband is er niet. Sommige andere gedragingen kunnen wél op liegen duiden, zoals een hoge stem en minder bewegingen maken met handen en voeten. Maar op dit gedrag wordt juist minder goed gelet of het wordt verkeerd geïnterpreteerd.

Zenuwachtig gedrag betekent niet dat een verdachte liegt

Voor dit onderzoek analyseerde het NSCR opnamen (beeld en geluid) van verdachtenverhoren, interviews en vragenlijsten. Zenuwachtig gedrag tijdens een verhoor is voor verschillende interpretaties vatbaar, laat het onderzoek zien. Vooral leken denken dat als de verdachte zenuwachtig is, deze zit te liegen. Daar staat tegenover dat iederéén zenuwachtig zou worden tijdens een verhoor, want verhoren zijn stress verhogend. Zenuwachtig gedrag betekent dan juist niet dat een verdachte liegt. Het gaat binnen een verhoorsituatie immers om ‘normaal’ gedrag. Professionals blijken minder snel te denken dat een verdachte liegt dan leken. Leken gaan vaker af op de verkeerde gedragingen dan professionals. Omdat gedrag multi-interpretabel is, moet er voorzichtig met conclusies worden omgegaan en is het raadzaam de kennis over non-verbaal gedrag te vergroten.

Juist door beeld kunnen kijkers om de tuin worden geleid

Steeds meer verhoren worden opgenomen. Maar beeld kan ook afleiden van de inhoud van het verhaal. Kijkers letten namelijk vooral op wat er te zien is, hoe de verdachte eruit ziet en hoe hij zich gedraagt. Zij luisteren minder goed naar wat de persoon zégt. Omdat vooral zichtbaar gedrag zoals wegkijken en friemelen misleidend kan zijn, kan dat betekenen dat kijkers juist bij beeld om de tuin worden geleid. Toch is beeld noodzakelijk om de verhoormethoden van de politie goed te kunnen controleren. Uit een proces-verbaal wordt bijvoorbeeld niet duidelijk of de politie misschien druk heeft uitgeoefend op de verdachte om een verklaring af te leggen. Ook de rechter kan niet alleen afgaan op wat er in een proces-verbaal staat beschreven. Beeld is dus nodig. Wel moeten beelden voorzichtiger geïnterpreteerd worden en professionals zouden zich méér bewust moeten zijn van de risico’s van beeld.

Publicatiegegevens en verder lezen

Malsch, M., Van Zanten, J. & Elffers, H. (2018). Pinokkio’s neus: leugens en het gedrag van de verdachte in een verhoorsituatie. Delikt & Delinkwent 6, 462-477.
Malsch, M., Kranendonk, R., De Keijser, J., Elffers, H., Komter, M. & Boer, M. de (2015). Kijken, luisteren, lezen. De invloed van beeld, geluid en schrift op het oordeel over verdachtenverhoren. Apeldoorn: Politie & Wetenschap.

 

Over mr. dr. Marijke Malsch


Marijke Malsch is senior onderzoeker bij het NSCR. Zij doet onderzoek naar onder meer lekenrechtspraak, privacy van slachtoffers, de betrouwbaarheid van het proces-verbaal van verdachtenverhoor, de Wet Belaging (stalking), de openbaarheid van de strafrechtspleging en de rol van deskundigenbewijs in het strafrecht. Daarnaast is zij rechter-plaatsvervanger bij de Rechtbank Noord-Holland en raadsheer-plaatsvervanger in het Hof Den Bosch. Zij neemt deel aan het onderwijs bij de Vrije Universiteit en coördineert daar het vak Recht en Praktijk.

Marijke maakt deel uit van de Clusters Sancties en Empirical Legal Studies.

Bekijk alle berichten

2017

Antokolskaia, M V; Coenraad, L M; der, Lans Marit Tomassen-van; van den Berg, C J W; Kaljee, J; Roorda, H N; Bijleveld, C C J H; Finkenauer, C; de Groot, G; Dirkse, M; Schellevis, T; Sijtesema, M C

Evaluatie pilot preventie vechtscheidingen en pilot regierechter echtscheidingen Technical Report

Raad voor de Rechtspraak 2017.

Links | BibTeX




NSCR