Zoek

Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg

Veel kinderen die tussen 1945 en nu in de jeugdzorg zaten, hebben daar te maken gehad met fysiek, seksueel of psychisch geweld of zijn daar getuige van geweest. Toezichthoudende instanties hebben onvoldoende ingegrepen. Dat concludeert de Commissie De Winter in het onderzoeksrapport Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Het NSCR heeft in opdracht van de commissie de sectorstudie Geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen uitgevoerd.

In de sectorstudie stonden drie vragen centraal: Wat is er in de gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen gebeurd sinds 1945? Hoe heeft het geweld kunnen plaatsvinden? En hoe is het geweld door ex-pupillen ervaren en welke gevolgen heeft dit gehad voor hun latere leven? Onderzoekers Van der Laan, Eichelsheim, Dirkse, Bruggeman en Asscher deden archiefonderzoek, interviewden ex-pupillen, analyseerden pupillendossiers, bestudeerden berichtgeving in de media en brachten toezicht en inspectie in kaart. Ook zetten zij de ontwikkelingen en wetgeving sinds 1945 op een rij. Dit resulteerde in een samenvattend rapport en negen bronstudies. 

Wat is er in de gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen gebeurd sinds 1945?

De onderzoekers stellen vast dat er in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen veelvuldig sprake is geweest van geweld. Het gaat om fysiek, psychisch en seksueel geweld, door medewerkers tegen jeugdigen, maar ook tussen jongeren onderling en door jongeren tegen medewerkers.

Het geweld is zeer divers:

  • Vernederen en intimideren: jongeren moeten zich uitkleden in aanwezigheid van medewerkers, worden kaalgeschoren, gevisiteerd of afgezonderd.
  • Hardhandig optreden: jongeren worden door medewerkers aan oren en haren getrokken, krijgen een koude douche, worden geslagen met riem, stok etc. met letsel als gevolg.
  • Seksueel misbruik: jongeren krijgen te maken met handtastelijkheden, aanranding of verkrachting.
  • Verbaal geweld: dreigen, schelden, pesten.
  • Onwetend houden: jongeren worden niet of niet tijdig geïnformeerd over uithuisplaatsing, locatie en duur.
  • Verlies van identiteit: jongeren moeten kleding en sierraden afgeven.
  • Contact met familie wordt beperkt of is geheel afwezig.
  • Isoleren of separeren gebeurt vaak en lang.
  • Verrichten van zware en (soms) zinloze arbeid, ook in de vrije tijd.
  • Onderling geweld: pesten, vechten, mishandeling en seksueel misbruik.

In de eerste periode na de oorlog (1945 – 1965) waren strenge en sobere regimes met langdurig en veelvuldig isoleren, lange straffen, arbeidsuitbuiting en een harde (fysieke) aanpak kenmerkend voor de gesloten jeugdinrichtingen. Ook in de periode daarna (1965 – 1990) kwam langdurig en frequent isoleren veel voor, maar tegelijkertijd kwam de discussie over de (on)wenselijkheid hiervan op gang. Het dreigen en intimideren door medewerkers ging onverminderd door. Ook komen instellingen in het nieuws vanwege seksueel misbruik. In de meest recente periode (1990 – nu) komt er door een meldingsplicht en registratie bij de inspectie meer inzicht in het geweld. Geweld komt evengoed nog zeer regelmatig voor.

Hoe heeft het geweld kunnen plaatsvinden?

Geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen hangt samen met een reeks van (risico)factoren, waarvan sommige niet los kunnen worden gezien van de jongeren die er zijn geplaatst, bijvoorbeeld bij ernstige gedragsproblematiek en problematische gezinssituaties. Veel jongeren hebben een lange hulpverleningsgeschiedenis en zijn al meerdere malen uit huis geplaatst. Andere risicofactoren zijn gerelateerd aan de instelling, zoals de sterke hiërarchie, machtsongelijkheid en het leefklimaat. Het leefklimaat was en is – zij het op een andere manier – repressief van aard, waarbij toepassing van geweldsmiddelen gelegitimeerd is. Daarnaast waren en zijn er vaak personele wisselingen, onder meer vanwege de zware arbeidsomstandigheden. De opleiding van medewerkers liet aanvankelijk te wensen over en ook heeft het een tijd geduurd voordat behandelingen en behandelmethodiek werden ontwikkeld. Toezicht op de instellingen was in eerdere perioden beperkt, net als de wet- en regelgeving. Daar is de afgelopen decennia verbetering in gekomen, onder andere door versterking van de rechtspositie van jongeren.

Hoe hebben pupillen het geweld ervaren en hoe heeft het hun levensloop getekend?

Het ervaren of getuige zijn van geweld in een jeugdinstelling is zeer ingrijpend. De impact op het verdere leven is groot. Veel ex-pupillen hebben te maken met chronische fysieke en psychische gezondheidsklachten, relatieproblemen (scheiding, geen contact met familie en eigen kinderen), verslavingsproblematiek, gedragsproblematiek en moeilijkheden met inkomen en dagbesteding. Dit verklaart de gevoelens van wrok, achterdocht en onmacht ten aanzien van de samenleving en instanties. Dat toezichthouders de misstanden wel gezien moeten hebben maar niet ingrepen, zit veel ex-bewoners hun leven lang dwars. Zij voelen zich miskend en zijn boos en gefrustreerd.

Verder voorkomen van geweld vraagt om afbouw van het repressieve karakter

Door de jaren heen zijn de verschijningsvormen van geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen veranderd, maar niet minder ingrijpend en invasief geworden. De impact op het verdere leven is onverminderd groot. Voorzieningen zijn gemoderniseerd, maar ongelijke machtsverhoudingen en beperking van de autonomie bestaan nog steeds. Dit biedt ruimte voor psychisch en fysiek geweld. Ook de problematiek van de jongeren en gezinnen blijft complex en ernstig, en is niet heel anders dan in voorgaande decennia.
Geweld is in bepaalde opzichten minder geworden door onder andere beter toezicht, meer openheid binnen instellingen, versterking van de rechtspositie van jongeren, geweldsinstructies en recht­spraak van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). De professionaliteit van medewerkers is toegenomen door betere opleidingen, nieuwe behandelmethoden en de komst van gedragsdeskundigen. Het verder voorkomen van geweld vraagt om verfijning van de regelgeving, intensiever toezicht, voortdurende (bij)scholing van medewerkers en bovenal afbouw van het repressieve karakter van de instellingen.

Publicatiegegevens en verder lezen

Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg (2019). Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Hier vindt u ook de kabinetsreactie op het eindrapport.
Deel 1: eindrapport
Deel 2: sector- en themastudies
Deel 3: bronstudies

prof. dr. Peter van der Laan

Over prof. dr. Peter van der Laan


Peter van der Laan studeerde orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Leiden. In 1991 promoveerde hij aan de Vrije Universiteit op een proefschrift getiteld 'Experimenteren met alternatieve sancties voor jeugdigen'. Hij houdt zich sinds jaar en dag bezig met onderzoek op het terrein van jeugdbescherming, jeugdcriminaliteit en het (jeugd)strafrecht. Van 1981 tot 1985 was hij onderzoeker bij de Coördinatiecommissie Wetenschappelijk Onderzoek Kinderbescherming. Tussen 1985 en 1998 vervulde hij diverse functies bij het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie. In 1998 en 1999 was hij senior research fellow bij de Dartington Social Research Unit in Devon en visiting professor Social Work and Probation bij de University of Exeter (GB). Sinds november 1999 is hij werkzaam bij het NSCR. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar Reclassering aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit.

Peter maakt deel uit van de Clusters Levensloop, Sancties en Empirical Legal Studies.

Bekijk alle berichten

2084 entries « 1 of 42 »

2019

Menting, B; Lammers, M; Ruiter, S; Bernasco, W

The Influence of Activity Space and Visiting Frequency on Crime Location Choice: Findings from an Online Self-Report Survey Journal Article

The British Journal of Criminology , 2019.

Links | BibTeX

Dirkzwager, A J E; Nieuwbeerta, P

Psychische klachten bij gedetineerden: Psychometrische kenmerken van de Brief Symptom Inventory (BSI) Journal Article

Tijdschrift voor Psychiatrie, 61 (4), pp. 257-266, 2019.

Links | BibTeX

Blokland, A; Van der Leest, W; Soudijn, M

Officially Registered Criminal Careers of Members of Dutch Outlaw Motorcycle Gangs and Their Support Clubs Journal Article

Deviant Behavior, 2019.

Links | BibTeX

Gonçalves, L C; Endrass, J; Rossegger, A; Grace, R C; Dirkzwager, A J E

Assessing prison adjustment among young adult offenders: Changes, correlates, and outcomes Journal Article

European Journal of Criminology, 2019.

Links | BibTeX

Mollenhorst, G; Cuyper R. de, ; Volker, B; Dirkzwager, A; Nieuwbeerta, P

Segregated Worlds? the Level of Overlap Between Dutch Offenders’ Criminal and Core Discussion Networks Journal Article

Criminal Justice and Behavior, 2019.

Links | BibTeX

Liebst, L; Lindegaard, M R; Bernasco, W

Dissecting the Role of Dominance in Robberies: An Analysis and Implications for Micro-Sociology of Violence Journal Article

Journal of Interpersonal Violence, 2019.

Links | BibTeX

Philpot, R; Liebst, L; Møller, K; Lindegaard, M R; M., Levine

Capturing Violence in the Night-Time Economy: A Review of Established and Emerging Methodologies Journal Article

Aggression and Violent Behavior, 2019.

Links | BibTeX

Malsch, M

Incapacitation: Salutary protection of society or the definitive elimination of people? Book Chapter

Meijer, Sonja; Annison, Harry; O’Loughlin, Ailbhe (Ed.): Chapter 3, Oxford: Hart Publishing, 2019.

Abstract | BibTeX

Elffers, H; Van Bemmelen, R; Hesseling, E; Ramaker, S

Publiek als scherprechter. Kan aansturen op publieke verontwaardiging regelnavolging bevorderen? Book

Boomcriminologie, 2019.

Links | BibTeX

Malsch, M

De nieuwe Democrators, de rechter en de burger Journal Article

Nederlands Juristenblad, (16), pp. 1161-1164, 2019.

Links | BibTeX

Malsch, M; De Boer, M M

Interviews of suspects of crime: law and practice in European countries Journal Article

2019.

Links | BibTeX

Favril, L; Dirkzwager, A

De psychische gezondheid van gedetineerden in België en Nederland: een systematisch overzicht Journal Article

Tijdschrift voor Criminologie, 61 (1), pp. 5-33, 2019.

Links | BibTeX

Van de Weijer, S G A; Eichelsheim, V I; Van der Laan, C; Van Dijk, M

Special issue on the intergenerational transmission of crime Journal Article

Tijdschrift voor Criminologie, 2 , 2019.

Links | BibTeX

Song, G; Bernasco, W; Liu, L; Xiao, L; Zhou, S; Liao, W

Crime Feeds on Legal Activities: Daily Mobility Flows Help Explain Thieves’ Target Location Choices Journal Article

Journal of Quantitative Criminology, 2019.

Links | BibTeX

Hickert, A; Palmen, H; Dirkzwager, A; Nieuwbeerta, P

Receiving social support after short-term confinement: How support pre- and during-confinement contribute Journal Article

Journal of Research in Crime and Delinquency, 2019.

Links | BibTeX

Stelma-Roorda, H N; Blankman, C; M.V., Antokolskaia

A changing paradigm of protection of vulnerable adults and its implications for the Netherlands Journal Article

Family & Law, 2019.

Links | BibTeX

Berger, E; de Berk, V; Beijers, J; Blokland, A

Wie heeft een wiethok op zolder? Een kwantitatief onderzoek naar risico- en beschermende factoren op persoons- en buurtniveau voor illegale hennepplantages in woningen Journal Article

Tijdschrift voor Criminologie, 61 (1), pp. 59-90, 2019.

Links | BibTeX

Komter, M

The Suspects Statement Book

Cambridge University Press , 2019.

Links | BibTeX

B., Holá; A., Chibashimba

Punishment in Transition: Empirical Comparison of Post-Genocide Sentencing Practices in Rwanda Domestic Courts and at the ICTR Journal Article

Breaking the Cycle of Mass Atrocities: Criminological and Socio-Legal Approaches to International Criminal Law, pp. 137-162, 2019.

BibTeX

Smolders, A

'De rijdende rechter als rolmodel; hoe reality-televisie het beeld van de rechtspraak beinvloedt Journal Article

Justitiële verkenningen, 1 , pp. 69-80, 2019.

Links | BibTeX

B., Holá; A., Chibashimba

Punishment in Transition: Empirical Comparison of Post-Genocide Sentencing Practices in Rwanda Domestic Courts and at the ICTR Book Chapter

Aksenova, M; Parmetier, S; Van Sliedregt, E (Ed.): Breaking the Cycle of Mass Atrocities: Criminological and Socio-Legal Approaches to International Criminal Law, pp. 137-162, Oxford: Hart Publishing, 2019.

BibTeX

Favril, L; Dirkzwager, A

De psychische gezondheid van gedetineerden in België en Nederland: een systematisch overzicht Journal Article

Tijdschrift voor Criminologie, 61 (1), pp. 5-33, 2019.

BibTeX

Bernasco, W

Adolescent offenders' current whereabouts predict locations of their future crimes Journal Article

PLOS ONE, 2019.

Links | BibTeX

de Vogel, V; Bruggeman, M; Lancel, M

Gender-sensitive Violence Risk Assessment: Predictive Validity of Six Tools in Female Forensic Psychiatric Patients Journal Article

Criminal Justice and Behavior, 2019.

Links | BibTeX

B., Holá; T., Bouwknegt

Child Soldiers in International Courtrooms: Unqualified Perpetrators, Erratic Witnesses and Irreparable Victims? Journal Article

Research Handbook on Child Soldiers, 2019.

Links | BibTeX

Smolders, A

De rijdende rechter als rolmodel; hoe reality-televisie het beeld van de rechtspraak beinvloedt Journal Article

Justitiële verkenningen, (1), 2019.

Links | BibTeX

2018

Thompson, J; Elbers, N A; Cameron, I D

Optimising the health of people in road injury compensation processes: what is the role of regulators and insurers? Book Chapter

Craig, A; Guest, R (Ed.): Adversity after the Crash: The Physical, Psychological and Social Burden of Motor Vehicle Accidents, pp. 91-112, New York: Nova Science, 2018, ISBN: 978-1-53614-563-2.

Links | BibTeX

Pauwels, L J R; Ljujic, V; De Buck, A D

Individual differences in political aggression: The role of social integration, perceived grievances and low self-control Journal Article

European Journal of Criminology, 2018.

Links | BibTeX

Doekhie, J; van Ginneken, E; Dirkzwager A. J. E., ; Nieuwbeerta, P

A Longitudinal Study on the Nature and Perceptions of Parole Supervision in the Netherlands Journal Article

Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 4 (4), pp. 491-515, 2018.

Links | BibTeX

Robert, L; Spaan, P; Blokland, A; Maes, E; Pauwels, L; Blom, M; Wartna, B

Hoe ‘anders’ zijn de criminele carrières van seksuele delinquenten? Een vergelijking van seksuele met niet-seksuele delinquenten op basis van nationale veroordelingsdata in België en Nederland Journal Article

Panopticon, 39 (5), pp. 519-539, 2018.

Links | BibTeX

Weulen Kranenbarg, M; Holt, T J; van der Ham, J

Don’t shoot the messenger! A criminological and computer science perspective on coordinated vulnerability disclosure Journal Article

Crime Science, 7 (1), pp. 1-9, 2018.

Links | BibTeX

de Kruijff, L; Berckmoes, L H

Desistance onder zedendaders: Narratieven van mannen veroordeeld voor zedenmisdrijven tegen minderjarigen in België Journal Article

Panopticon, 39 (5), 2018.

Links | BibTeX

Rodermond, E

Out of prison, out of crime? Women on the road to desistance PhD Thesis

2018.

Links | BibTeX

Holt, T J; van Wilsem, J; van de Weijer, S G A; Leukfeldt, R

Testing an Integrated Self-Control and Routine Activities Framework to Examine Malware Infection Victimization Journal Article

Social Science Computer Review, 2018.

Links | BibTeX

Elffers, H; Morgan, F

To what extent is revictimization risk mitigated by police prevention advice after a previous burglary? Journal Article

Crime Prevention and Community Safety, 2018.

Links | BibTeX

Huijsmans, T; Eichelsheim, V I; Weerman, F; Branje, S J T; Meeus, W H J

The Role of Siblings in Adolescent Delinquency Next to Parents, School, and Peers: Do Gender and Age Matter? Journal Article

Journal of Developmental and Life-Course Criminology, pp. 1-23, 2018.

Links | BibTeX

van Prooijen, J-W

Populism as political mentality underlying conspiracy theories Book Chapter

Rutjens, B; Brandt, M (Ed.): Belief systems and the perception of reality , pp. 79-96, Oxon, UK: Routledge, 2018, ISBN: 9781138070806.

Links | BibTeX

Smit, A E; Antokolskaia, M V; Bijleveld, C C J H

Strafrechtelijke afhandeling van seksueel kindermisbruik in de context van scheidingsproblematiek Journal Article

Tijdschrift voor Familie- en Jeugdrecht (FJR), 40 (10), pp. 260-266, 2018.

Links | BibTeX

M.H.A., Kluin; A.A.J., Blokland; W., Huisman; M.P., Peeters; E., Wiering; S.J., Jaspers

Patronen in regelovertreding in de chemische industrie Journal Article

Tijdschrift voor Criminologie , 60 (4), pp. 421-454, 2018.

Links | BibTeX

Kruisbergen, E W; Leukfeldt, E R; Kleemans, E R; Roks, R A

Criminele geldstromen en ICT: over innovatieve werkwijzen, oude zekerheden en nieuwe flessenhalzen Journal Article

Justitiële Verkenningen, 44 (5), pp. 23-39, 2018.

Links | BibTeX

Liebst, L S; Philpot, R; Heinskou, M B; Lindegaard, M R

Bystander intervention in street violence: Current evidence and implications for practice Journal Article

Samfundsoekonomen, 4 , pp. 11-15, 2018.

Links | BibTeX

Malsch, M

De afnemende rol van de rechtspraak: is vervanging van de rechter mogelijk en wenselijk? Rechter in de marge? Journal Article

Justitiële verkenningen, 4 , pp. 49-63, 2018.

Links | BibTeX

Loncke, J; Eichelsheim, V I; Branje, S J T; Buysse, A; Meeus, W H J; Loeys, T

Factor Score Regression With Social Relations Model Components: A Case Study Exploring Antecedents and Consequences of Perceived Support in Families Journal Article

Frontiers in Psychology, 9 (1699), 2018.

Links | BibTeX

van Prooijen, J-W; van Vugt, M

Conspiracy theories: Evolved functions and psychological mechanisms Journal Article

Perspectives on Psychological Science, 13 , pp. 770-788, 2018.

Links | BibTeX

van der Stouwe, T; Asscher, J J; Hoeve, M; van der Laan, P H; Stams, G J J M

Follow-up of a social skills training (SST) for juvenile delinquents: effects of re-offending Journal Article

Journal of Experimental Criminology, 2018.

Links | BibTeX

Reis, R; Berckmoes, L H

Health, Youth, and Adolescence Book Chapter

Callan, H (Ed.): The International Encyclopedia of Anthropology, Wiley Online Library, 2018.

Links | BibTeX

Ruiter, S; Bernasco, W

Is travel actually risky? A study of situational causes of victimization Journal Article

Crime Science, 7 (1), pp. 10, 2018.

Links | BibTeX

van Onna, J; van der Geest, V R; Denkers, A J M

Rule-violating behaviour in white-collar offenders: A control group comparison Journal Article

European Journal of Criminology, 2018.

Links | BibTeX

Xiao, L; Liu, L; Song G. andRuiter, S; Zhou, S

Journey-to-Crime Distances of Residential Burglars in China Disentangled: Origin and Destination Effects Journal Article

ISPRS International Journal of Geo-Information, 7 (8), pp. 15, 2018.

Links | BibTeX

Wheeler, A P; Steenbeek, W; Andresen, M A

Testing for similarity in area-based spatial patterns: Alternative methods to Andresen's spatial point pattern test Journal Article

Transactions in GIS, 22 (3), pp. 760-774, 2018.

Links | BibTeX

2084 entries « 1 of 42 »




NSCR