Zoek

Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg

Veel kinderen die tussen 1945 en nu in de jeugdzorg zaten, hebben daar te maken gehad met fysiek, seksueel of psychisch geweld of zijn daar getuige van geweest. Toezichthoudende instanties hebben onvoldoende ingegrepen. Dat concludeert de Commissie De Winter in het onderzoeksrapport Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Het NSCR heeft in opdracht van de commissie de sectorstudie Geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen uitgevoerd.

In de sectorstudie stonden drie vragen centraal: Wat is er in de gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen gebeurd sinds 1945? Hoe heeft het geweld kunnen plaatsvinden? En hoe is het geweld door ex-pupillen ervaren en welke gevolgen heeft dit gehad voor hun latere leven? Onderzoekers Van der Laan, Eichelsheim, Dirkse, Bruggeman en Asscher deden archiefonderzoek, interviewden ex-pupillen, analyseerden pupillendossiers, bestudeerden berichtgeving in de media en brachten toezicht en inspectie in kaart. Ook zetten zij de ontwikkelingen en wetgeving sinds 1945 op een rij. Dit resulteerde in een samenvattend rapport en negen bronstudies. 

Wat is er in de gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen gebeurd sinds 1945?

De onderzoekers stellen vast dat er in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen veelvuldig sprake is geweest van geweld. Het gaat om fysiek, psychisch en seksueel geweld, door medewerkers tegen jeugdigen, maar ook tussen jongeren onderling en door jongeren tegen medewerkers.

Het geweld is zeer divers:

  • Vernederen en intimideren: jongeren moeten zich uitkleden in aanwezigheid van medewerkers, worden kaalgeschoren, gevisiteerd of afgezonderd.
  • Hardhandig optreden: jongeren worden door medewerkers aan oren en haren getrokken, krijgen een koude douche, worden geslagen met riem, stok etc. met letsel als gevolg.
  • Seksueel misbruik: jongeren krijgen te maken met handtastelijkheden, aanranding of verkrachting.
  • Verbaal geweld: dreigen, schelden, pesten.
  • Onwetend houden: jongeren worden niet of niet tijdig geïnformeerd over uithuisplaatsing, locatie en duur.
  • Verlies van identiteit: jongeren moeten kleding en sierraden afgeven.
  • Contact met familie wordt beperkt of is geheel afwezig.
  • Isoleren of separeren gebeurt vaak en lang.
  • Verrichten van zware en (soms) zinloze arbeid, ook in de vrije tijd.
  • Onderling geweld: pesten, vechten, mishandeling en seksueel misbruik.

In de eerste periode na de oorlog (1945 – 1965) waren strenge en sobere regimes met langdurig en veelvuldig isoleren, lange straffen, arbeidsuitbuiting en een harde (fysieke) aanpak kenmerkend voor de gesloten jeugdinrichtingen. Ook in de periode daarna (1965 – 1990) kwam langdurig en frequent isoleren veel voor, maar tegelijkertijd kwam de discussie over de (on)wenselijkheid hiervan op gang. Het dreigen en intimideren door medewerkers ging onverminderd door. Ook komen instellingen in het nieuws vanwege seksueel misbruik. In de meest recente periode (1990 – nu) komt er door een meldingsplicht en registratie bij de inspectie meer inzicht in het geweld. Geweld komt evengoed nog zeer regelmatig voor.

Hoe heeft het geweld kunnen plaatsvinden?

Geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen hangt samen met een reeks van (risico)factoren, waarvan sommige niet los kunnen worden gezien van de jongeren die er zijn geplaatst, bijvoorbeeld bij ernstige gedragsproblematiek en problematische gezinssituaties. Veel jongeren hebben een lange hulpverleningsgeschiedenis en zijn al meerdere malen uit huis geplaatst. Andere risicofactoren zijn gerelateerd aan de instelling, zoals de sterke hiërarchie, machtsongelijkheid en het leefklimaat. Het leefklimaat was en is – zij het op een andere manier – repressief van aard, waarbij toepassing van geweldsmiddelen gelegitimeerd is. Daarnaast waren en zijn er vaak personele wisselingen, onder meer vanwege de zware arbeidsomstandigheden. De opleiding van medewerkers liet aanvankelijk te wensen over en ook heeft het een tijd geduurd voordat behandelingen en behandelmethodiek werden ontwikkeld. Toezicht op de instellingen was in eerdere perioden beperkt, net als de wet- en regelgeving. Daar is de afgelopen decennia verbetering in gekomen, onder andere door versterking van de rechtspositie van jongeren.

Hoe hebben pupillen het geweld ervaren en hoe heeft het hun levensloop getekend?

Het ervaren of getuige zijn van geweld in een jeugdinstelling is zeer ingrijpend. De impact op het verdere leven is groot. Veel ex-pupillen hebben te maken met chronische fysieke en psychische gezondheidsklachten, relatieproblemen (scheiding, geen contact met familie en eigen kinderen), verslavingsproblematiek, gedragsproblematiek en moeilijkheden met inkomen en dagbesteding. Dit verklaart de gevoelens van wrok, achterdocht en onmacht ten aanzien van de samenleving en instanties. Dat toezichthouders de misstanden wel gezien moeten hebben maar niet ingrepen, zit veel ex-bewoners hun leven lang dwars. Zij voelen zich miskend en zijn boos en gefrustreerd.

Verder voorkomen van geweld vraagt om afbouw van het repressieve karakter

Door de jaren heen zijn de verschijningsvormen van geweld in gesloten (justitiële) jeugdinrichtingen veranderd, maar niet minder ingrijpend en invasief geworden. De impact op het verdere leven is onverminderd groot. Voorzieningen zijn gemoderniseerd, maar ongelijke machtsverhoudingen en beperking van de autonomie bestaan nog steeds. Dit biedt ruimte voor psychisch en fysiek geweld. Ook de problematiek van de jongeren en gezinnen blijft complex en ernstig, en is niet heel anders dan in voorgaande decennia.
Geweld is in bepaalde opzichten minder geworden door onder andere beter toezicht, meer openheid binnen instellingen, versterking van de rechtspositie van jongeren, geweldsinstructies en recht­spraak van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). De professionaliteit van medewerkers is toegenomen door betere opleidingen, nieuwe behandelmethoden en de komst van gedragsdeskundigen. Het verder voorkomen van geweld vraagt om verfijning van de regelgeving, intensiever toezicht, voortdurende (bij)scholing van medewerkers en bovenal afbouw van het repressieve karakter van de instellingen.

Publicatiegegevens en verder lezen

Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg (2019). Onvoldoende beschermd. Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Hier vindt u ook de kabinetsreactie op het eindrapport.
Deel 1: eindrapport
Deel 2: sector- en themastudies
Deel 3: bronstudies

Over prof. dr. Peter van der Laan


Peter van der Laan is sinds augustus 2019 interim-directeur van het NSCR. Hij studeerde orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Leiden. In 1991 promoveerde hij aan de Vrije Universiteit op een proefschrift getiteld 'Experimenteren met alternatieve sancties voor jeugdigen'. Hij houdt zich sinds jaar en dag bezig met onderzoek op het terrein van jeugdbescherming, jeugdcriminaliteit en het (jeugd)strafrecht. Van 1981 tot 1985 was hij onderzoeker bij de Coördinatiecommissie Wetenschappelijk Onderzoek Kinderbescherming. Tussen 1985 en 1998 vervulde hij diverse functies bij het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie. In 1998 en 1999 was hij senior research fellow bij de Dartington Social Research Unit in Devon en visiting professor Social Work and Probation bij de University of Exeter (GB). Sinds november 1999 is hij werkzaam bij het NSCR. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar Reclassering aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit.

Peter maakt deel uit van de Clusters Levensloop, Sancties en Empirical Legal Studies.

Bekijk alle berichten

2084 entries « 42 of 42 »

1994

Michon, J A

Directions II. A three-tiered research philosophy Journal Article

In: Newsletter, pp. 1-3, 1994.

BibTeX

1993

Wittebrood, K

De intergenerationele overdracht van politieke-partijvoorkeur in Nederland Journal Article

In: Sociologische Gids, pp. 126-139, 1993.

BibTeX

Wittebrood, K

De verwaarlozing van 'weet niet'-antwoorden : Een reactie op H. van Goor Journal Article

In: Sociologische Gids, pp. 420-422, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J; Malsch, M

Hoe de verliezer wint : Executie van civiele vonnissen Journal Article

In: Nederlands Juristenblad, pp. 1101-1104, 1993.

BibTeX

Wittebrood, K

Het politieke-kennisniveau van de Nederlandse burger Journal Article

In: Acta Politica, pp. 135-159, 1993.

BibTeX

Jackson, J L; van Koppen, P J; Herbrink, J C M

Does the service meet the needs? : An evaluation of consumer satisfaction with specific profile analysis and investigative advice as offered bij the Scientific Research Advisory Unit of the National Criminal Intelligence Division (CRI), the Netherlands Book

NSCR, 1993.

BibTeX

Jackson, J L; Louwerens, J W; Cnossen, F; de Jong, H T P

Testing the effects of hypnotics on memory via the telephone : Fact or fiction? Journal Article

In: Psychopharmacology, pp. 127-133, 1993.

BibTeX

Jackson, J L; Louwerens, J W; Cnossen, F; de Jong, H T P

Testing the effects of the Imidazopyridine Zolpidem on memory : An ecologically valid approach Journal Article

In: Human Psychopharmacology, pp. 325-330, 1993.

BibTeX

Jackson, J L; Michon, J A; Melchior, K

Time meets crime : A search for a common theoretical framework Book

NSCR, 1993.

BibTeX

Michon, J A; Carson, D; Junger, M; Koppen, P J; Ballin, Hirsch E M H; Borgman, J; Oomem, C P C M; Mulder, A; Nscr,

Presentations made at the official opening 25 November 1992 Book

NSCR, 1993.

BibTeX

Michon, J A; Kuiken, M J; Groeger, J A

Smartening road traffic : The role of GIDS Journal Article

In: IATTS Research : Journal of the International Association of Traffic and Safety Sciences, pp. 106-113, 1993.

BibTeX

Michon, J A; Michon, J J

De subjectieve vergelijking van misdrijven : Een kwantitatieve benadering Journal Article

In: Nederlands Tijdschrift voor Criminologie, pp. 233-249, 1993.

BibTeX

Michon, J A; Michon, J J

Psychologische dimensies van misdrijven en recidive-patronen Journal Article

In: Psychologie en haar Grensgebieden, pp. 674-681, 1993.

BibTeX

Michon, J A; Stattin, H; Magnusson, D; Hirschi, T; Junger, M; von Hirsch, A; Junger-Tas, J; Pfeiffer, C; Lawrence, J; Rissland, E; van Koppen, P J; Canter, D; Ratledge, E; Farrington, D; Lambert, S; Jackson, J L; Herbrink, J

First NISCALE workshop on criminality and law enforcement 13-16 October 1993 : Working papers Book

NSCR, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J

Civiele partijen in onderhandeling Journal Article

Negotiation Magazine, pp. nov-19, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J

De natte neus : Procedurele opmerkingen bij de geursorteerproef Journal Article

pp. 97-112, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J

De non-communicatie van advocaat en getuige ter terechtzitting Journal Article

pp. 63-76, 1993.

BibTeX

Junger, M

Verklaring van criminaliteit bij etnische minderheden Journal Article

In: Sociologische Gids, pp. 49-66, 1993.

BibTeX

Junger, M; Polder, W

Achtergronden van delinquent gedrag onder jongens uit vier etnische groepen Journal Article

In: Panopticon, pp. 26-44, 1993.

BibTeX

Junger, M; Polder, W

Religiosity, religious climate, and delinquency among ethnic groups in the Netherlands Journal Article

In: British Journal of Criminology, pp. 416-435, 1993.

BibTeX

Crombag, H F M; van Koppen, P J

Rechters zouden 'fatsoenlijker' moeten worden (n.a.v. 'Rechters zouden wat minder fatsoenlijk moeten worden' van T.M. Schalken) Journal Article

In: Nederlands Juristenblad, pp. 970-973, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J; Akyurek, A; Boek, J L M; Korthof-Matze, H

Meningen over afluisteren Book

NSCR, 1993.

BibTeX

Crombag, H F M; van Koppen, P J; Wagenaar, W A

Wandelen in strafvorderlijk niemandsland Journal Article

pp. 35-50, 1993.

BibTeX

van Koppen, P J; Crombag, H F M; Wagenaar, W A

Hoe het Openbaar Ministerie zich bewijzen voorstelt : Kanttekeningen bij het Rapport van de Werkgroep Hulsenbek Journal Article

Nederlands Juristenblad, pp. 232-236, 1993.

BibTeX

Michon, J A

Concerning the time sense : The seven pillars of time psychology Journal Article

In: Psychologica Belgica, pp. 329-345, 1993.

BibTeX

Michon, J A

De vigilie van geselbroeder Koelega Journal Article

In: Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie, pp. 87-89, 1993.

BibTeX

Jackson, J L; Akyurek, A; Michon, J A

Symbolic and other cognitive models of temporal reality Journal Article

In: Time & Society, pp. 241-256, 1993.

BibTeX

Michon, J A

Father time Journal Article

In: Time & Society, pp. 75-86, 1993.

BibTeX

Michon, J A

Generic intelligent driver support : A comprehensive report on GIDS Book

Taylor & Francis, 1993.

BibTeX

Michon, J A

Implementing a sense of time in intelligent systems Journal Article

1993.

BibTeX

Michon, J A

Interim annual report 1 June 1992 - 31 May 1993 Book

NSCR, 1993.

BibTeX

Wagenaar, W A; Crombag, H F M; van Koppen, P J

Gelukkig is Schuyt het met ons eens : Een reactie op de kritiek van C.J.M. Schuyt Journal Article

Delikt en Delinkwent, pp. 38-47, 1993.

BibTeX

Wagenaar, W A; van Koppen, P J; Crombag, H F M

Anchored narratives : The psychology of criminal evidence Book

Harvester Wheatsheaf, 1993.

BibTeX

1992

van Koppen, P J

The sentence, the punishment and the prosecution Journal Article

1992.

BibTeX

2084 entries « 42 of 42 »




NSCR