Zoek

Hoe leg ik het uit aan de nabestaanden? Motiveringen van vrijspraken

Bij dood-door-schuldzaken in het verkeer worden lang niet altijd zware straffen opgelegd. In een artikel in Tijdschrift voor Rechtspraak en Straftoemeting bespreekt NSCR-onderzoeker Marijke Malsch hoe rechters de lage straffen of vrijspraak uitleggen aan de nabestaanden. Dat gebeurt vaak niet erg goed en begrijpelijk, wat tot protest kan leiden. Daarnaast geven rechters niet altijd ruime erkenning aan het leed van de nabestaanden.

Als er een verkeersongeluk is gebeurd waarbij iemand is overleden, zullen de nabestaanden een hoge straf meestal terecht vinden. Zij verwachten dat de rechter die ook oplegt. Maar lang niet altijd worden zware straffen opgelegd in dit soort zaken. De rechter baseert zich in de eerste plaats op wat de bestuurder te verwijten valt en niet zozeer op de gevolgen. Misschien heeft de bestuurder alleen maar niet goed opgelet. Als er niet echt een fout is gemaakt of slechts een kleine fout, spreekt de rechter de verdachte vrij of legt een lichte straf op.

Juridische taal niet begrijpelijk voor leek

Een dergelijke vrijspraak of ‘milde’ straf wekt soms grote verbazing bij de nabestaanden. Er is toch iemand overleden, waarom straft de rechter dan zo licht? Zo is er ooit eens een stoel naar de rechter gegooid toen deze een taakstraf oplegde aan een autobestuurder die twee mensen had aangereden die daardoor overleden.
NSCR-onderzoeker en hoogleraar Empirical Legal Studies bij de Open Universiteit Marijke Malsch analyseerde 17 zaken waarbij het slachtoffer van een verkeersongeval overleed en waarin vrijspraak volgde of waarin een lage straf – meestal een taakstraf, soms een geldboete – werd opgelegd. In het artikel Hoe leg ik het uit aan de nabestaanden? Motiveringen van vrijspraken en straffen in dood-door-schuld zaken in het verkeer bespreekt ze hoe rechters dit uitleggen aan nabestaanden. Dat gebeurt vaak in juridische taal, die niet erg begrijpelijk is voor de leek. Daarnaast geven rechters niet altijd genoeg erkenning aan het leed van de nabestaanden.

Duidelijk vonnis zorgt voor meer acceptatie

Uit eerder onderzoek blijkt dat extra uitleg door de rechter kan helpen bij de acceptatie van een straf (Van der Maden, M., Malsch, M. & De Keijser, J.W., 2017, zie ook Waarom vinden burgers dat rechters te licht straffen?). Vooral bij lager opgeleiden die meer informatie krijgen over de achtergronden van een zaak, daalt de behoefte aan strenge straffen. Malsch voert verschillende argumenten aan waarom juridisch taalgebruik vermeden kan en ook moet worden. Daarnaast presenteert ze een voorbeeldvonnis met een uitleg toegespitst op de nabestaanden. Ze begint met de conclusie en laat de rechter het vonnis uitleggen, in begrijpelijke en niet-juridische taal. Ook geeft deze voorbeelduitspraak meer aandacht en erkenning aan de nabestaanden en hun ervaringen.

Publicatiegegevens en verder lezen

Malsch, M. (2019). Hoe leg ik het uit aan de nabestaanden? Motiveringen van vrijspraken en straffen in dood-door-schuld zaken in het verkeer. Tijdschrift voor Rechtspraak en Straftoemeting, nr. 1-2, 13-32.
Van der Maden, M., Malsch, M. & De Keijser, J.W. (2017). Waarom wil de burger toch steeds dat rechters zwaarder straf­fen? De invloed van opleiding en informatie, Tijdschrift voor de Rechterlijke Macht, nr. 5, 180-183.

Over prof. dr. mr. Marijke Malsch


Marijke Malsch is senior onderzoeker bij het NSCR. Zij doet onderzoek naar onder meer lekenrechtspraak, privacy van slachtoffers, de betrouwbaarheid van het proces-verbaal van verdachtenverhoor, de Wet Belaging (stalking), de openbaarheid van de strafrechtspleging en de rol van deskundigenbewijs in het strafrecht. Daarnaast is zij rechter-plaatsvervanger bij de Rechtbank Noord-Holland en raadsheer-plaatsvervanger in het Hof Den Bosch. Zij neemt deel aan het onderwijs bij de Vrije Universiteit en coördineert daar het vak Recht en Praktijk. Begin 2019 is Marijke benoemd tot hoogleraar Empirical Legal Studies aan de Open Universiteit.

Marijke maakt deel uit van de Clusters Sancties en Empirical Legal Studies.

Bekijk alle berichten

2017

Antokolskaia, M V; Coenraad, L M; der, Lans Marit Tomassen-van; van den Berg, C J W; Kaljee, J; Roorda, H N; Bijleveld, C C J H; Finkenauer, C; de Groot, G; Dirkse, M; Schellevis, T; Sijtesema, M C

Evaluatie pilot preventie vechtscheidingen en pilot regierechter echtscheidingen Technical Report

Raad voor de Rechtspraak 2017.

Links | BibTeX




NSCR